Ekspozycja, prezentowana na I piętrze pałacu, ukazuje różnorodność i wszechstronność zbiorów gromadzonych przez Potockich, a także przypomina idee stanowiące fundament działalności wilanowskiego muzeum. Wnętrze dawnej biblioteki Potockich odtworzono na podstawie zachowanych przekazów ikonograficznych z XIX i początku XX w.

W ramach ekspozycji przypomniano również pionierskie przedsięwzięcie realizowane pod auspicjami Potockich – „Wystawę Starożytności” z 1856 r., noszącą znamiona ruchu społecznego. W jej tworzenie zaangażowało się wiele polskich rodzin oraz pasjonatów historii, udostępniających swoje zbiory z intencją przywołania pamięci o ważnych momentach w dziejach Polski.

Prezentowanych jest ponad 700 najcenniejszych obiektów z kolekcji wilanowskiej – obrazów, mebli, rzeźb, rysunków i wyrobów rzemiosła artystycznego.

Całość stanowi część wieloletniej strategii Muzeum obejmującej uzupełnianie i scalanie kolekcji, systematyczną restaurację wnętrz pałacu oraz udostępnianie ich publiczności wraz z narracją popularyzującą wiedzę o historii i kulturze Polski.

Portrety przodków oraz poczty królów polskich

W dawnych rezydencjach magnackich ważnym elementem dekoracji wnętrz były galerie przodków oraz poczty władców. Portrety zdobiły reprezentacyjne wnętrza bądź długie korytarze rezydencji, utrwalając pamięć o ważnych i wpływowych członkach rodu. W galerii wilanowskiej, z powodu zawieruch wojennych, zespoły te są dziś mocno zubożone. Niemniej prezentowane są wizerunki wybranych władców, takich jak Stefan Batory, Jan Kazimierz czy Anna Jagiellonka, a także protoplastów rodów związanych z wilanowską rezydencją, m.in. Sieniawskich, Czartoryskich, Lubomirskich i Potockich.

Portrety osobistości z czasów oświecenia

Dzięki zachowanym źródłom archiwalnym i ikonograficznym wiadomo, że w XIX wieku w Bibliotece Potockich wisiał zespół portretów polskich uczonych z okresu oświecenia. Dziś z zespołu jedenastu portretów wymienianych w dawnych inwentarzach zachowało się siedem. Są to przedstawienia: Stanisława Konarskiego, Jana Chrzciciela Albertrandiego, Grzegorza Piramowicza, Stanisława Trembeckiego, Jerzego Samuela Bandtkiego, Jana Pawła Woronicza oraz odzyskany niedawno portret biskupa Adama Stanisława Naruszewicza.

1 / 3

    • Portret Stanisława Trembeckiego

      malarz polski, kopia, XIX w.

    • Portret Jerzego Samuela Bandtkiego

      Leopold Pleess wg Rafała Hadziewicza, 1856

    • Portret Grzegorza Piramowicza

      malarz polski, przed 1797

    • Portret Stanisława Konarskiego

      malarz nieznany, kopia, XIX w.

    Redukcje pomników oraz popiersia, figury i medaliony z fabryki Karola Mintera

    Szczególne zasługi w tego rodzaju produkcji miała Warszawska Fabryka Karola Mintera. Największą popularność zdobyła seria brązowych i cynkowych redukcji pomników królów i książąt polskich oraz wizerunków wybitnych Polaków – zarówno historycznych, jak i współczesnych twórcom – przedstawianych w medalionach i popiersiach. Były to tzw. pamiątki krajowe, czyli salonowa galanteria o patriotycznym wydźwięku.

    Modele redukcji powstawały według projektów współpracujących z fabryką Mintera wybitnych architektów i rzeźbiarzy, takich jak Leonard Marconi, Bolesław Paweł Podczaszyński, Daniel Zalewski, Jakub Tatarkiewicz czy Wojciech Święcki.

    Gabinet Grafiki i Rysunku

    Z ogromnej niegdyś kolekcji rycin zachowało się do dziś w zbiorach wilanowskich niewiele obiektów. Tym bardziej cenne są te nieliczne dzieła, które tworzą interesujące i ważne pod względem treści cykle.

    Wystawa ma charakter rotacyjny ze względu na wymogi konserwatorskie dotyczące dzieł wykonanych na papierze. Prezentację rozpoczyna m.in. pokaz niezwykłego zestawu rycin „Powstanie Listopadowe” autorstwa Jana Feliksa Piwarskiego oraz Fryderyka Krzysztofa Dietricha. Kolejne ekspozycje prezentują graficzne reprodukcje dzieł Jacques’a-Louisa Davida, a następnie mapy ziem Rzeczypospolitej.

    Gabinet ikonograficzny

    W 1877 r., z inicjatywy Aleksandry z Potockich Potockiej, wydano drukiem pierwsze popularnonaukowe opracowanie dotyczące wilanowskiej rezydencji – monumentalne dzieło „Willanów. Album widoków i pamiątek…”, autorstwa Henryka Skimborowicza i Wojciecha Gersona.

    Reprinty tego albumu oraz zgromadzona dziewiętnasto- i dwudziestowieczna dokumentacja ikonograficzna ukazują zmiany zachodzące zarówno we wnętrzach pałacu, jak i w otoczeniu rezydencji.

    Atrakcją ekspozycji jest gablota umożliwiająca oglądanie osobliwych pocztówek stereoskopowych – prototypu technologii 3D. W kolekcji zachowało się sześć oryginalnych pocztówek, które pozwalają zobaczyć dawny Wilanów niemal w trzech wymiarach.

    Zabytki udostępnione podczas pierwszej „Wystawy Starożytności”

    Latem 1856 r. w Pałacu Potockich przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie otwarto „Wystawę Starożytności”. Dzięki inicjatywie Augusta i Aleksandry Potockich oraz warszawskiego środowiska naukowego pałac otworzył się dla osób zainteresowanych skarbami związanymi m.in. z historią Rzeczypospolitej oraz kulturą europejską.

    Ta pionierska wystawa stała się inspiracją do stworzenia nowej ekspozycji w pałacu wilanowskim. Do dziś w Wilanowie zachowały się 124 obiekty spośród 241 prezentowanych przez Potockich podczas „Wystawy Starożytności”. Są to jedne z najcenniejszych zabytków rzemiosła artystycznego znajdujących się w pałacu.

    Więcej na temat tej wystawy zob.: „Spotkania z Zabytkami”, nr 7–8, 2020, s. 6–12 oraz TUTAJ.